Γκριζάρει τα όποια ψηφιακά βήματα έχουν γίνει μέχρι σήμερα αλλά και το έργο του Υφυπουργείου Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, η εξέλιξη της περιβόητης υπόθεσης με τους πλημμυρισμένους Servers. Με την ολοκλήρωση της πολύμηνης διοικητικής έρευνας επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά ο «κανόνας» ότι, στη χώρα μας ποτέ δεν φταίει κανείς σε τίποτα! Ποτέ δεν αναλαμβάνεται η ευθύνη για τη δυστυχία μας, για τα λάθη, για τις κακές αποφάσεις και τους ερασιτεχνισμούς, για τα προβλήματά που μας δημιουργούν οι όποιες ανεύθυνες επιλογές των υπευθύνων. Αντιδρούμε με θυμό, με κατηγορίες, με αποδιοπομπαίους τράγους, με περιφρόνηση, με υπεροψία και φυσικά στο τέλος η αυλαία πέφτει… με το αναμενόμενο. Δεν μπορούν να αποδοθούν ευθύνες αφού οι «καθρέφτες της ανάληψης ευθυνών» στην Κύπρο, δεν δείχνουν… ποτέ ελαττώματα.
Ποιές αλλαγές όμως έχουν γίνει μέχρι σήμερα και ποιοί είναι οι βασικοί πυλώνες του υπουργικού έργου; Τι έδειξε ο πρόσφατος απολογισμός του έργου του Υφυπουργού Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής Νικόδημος Δαμιανού, για το 1ο έτος στο «τιμόνι» του Υφυπουργείου Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής;
Πώς οι φιλόδοξες δράσεις του Υφυπουργείου που έχουν δρομολογηθεί για το 2024 αλλά και οι μέχρι σήμερα κυβερνητικές αποφάσεις συνέβαλαν στην διαδικασία μετατροπής της Κύπρου σε ένα σύγχρονο ψηφιακό κράτος;
Σύμφωνα με τον Υφυπουργό, ο στόχος της μετάβασης σε ένα σύγχρονο, ψηφιακό κράτος μεταφράζεται σε 3 βασικούς και αλληλένδετους άξονες δράσης:
- Την ψηφιακή πολιτική: αφορά την Ενίσχυση του ψηφιακού οικοσυστήματος του κράτους και την επίτευξη των στόχων της Ψηφιακής Δεκαετίας 2030, με έμφαση την ηλεκτρονική διακυβέρνηση, τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και τη λειτουργία της κρατικής μηχανής.
- Την κυβερνοασφάλεια: αφορά στην θωράκιση των κρίσιμων υποδομών της χώρας και την ενίσχυση του πλαισίου κυβερνοασφάλειας στις επιχειρήσεις και στην κοινωνία.
- Τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για έρευνα και καινοτομία: με έμφαση στη διασύνδεση της έρευνας με τον παραγωγικό ιστό και την ενίσχυση των ικανοτήτων και της εξωστρέφειας του κυπριακού οικοσυστήματος.
Τι έγινε το 2023 – Τι σχεδιάζεται για το 2024
Όπως είπε ο κ. Δαμιανού, σε κάποιους άξονες έχει επιτευχθεί πρόοδος ενώ άλλοι βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ψηφιακή Πολιτική
Ειδικότερα, σε ότι αφορά την Ψηφιακή Πολιτική, οι δράσεις αναπτύσσονται σε τέσσερις διαστάσεις: την ηλεκτρονική διακυβέρνηση – την αναβάθμιση των ψηφιακών υποδομών και της συνδεσιμότητας της χώρας – τις ψηφιακές δεξιότητες και την ενίσχυση της ψηφιακής ωριμότητας των επιχειρήσεων.
Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση
Όπως αναφέρθηκε, το Υφυπουργείο έθεσε σε παραγωγή το 2023 και μέχρι σήμερα, τις ακόλουθες ψηφιακές υπηρεσίες:
- Ηλεκτρονική Αίτηση για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (ΕΕΕ) του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας.
- Ψηφιακή υπηρεσία για Εγγραφή στον Εκλογικό Κατάλογο του Υπουργείου Εσωτερικών.
- Πλατφόρμα Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης, η οποία τέθηκε σε λειτουργία το Δεκέμβριο του 2023.
- Πλατφόρμα «Φωνή των Πολιτών» για μη Δεσμευτικά Δημοψηφίσματα, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή τον Μάρτιο 2024, με στόχο να ενισχυθεί η συμμετοχική δημοκρατία.
Επιπρόσθετα, έγινε ανάπτυξη νέων ή αναβάθμιση υφιστάμενων πληροφοριακών συστημάτων με στόχο να βελτιωθεί η λειτουργία του δημοσίου. Συγκεκριμένα:
- Εφαρμόστηκε το Σύστημα Διαχείρισης Υποθέσεων Νομικής Υπηρεσίας (e-Law), μέσω του οποίου αυτοματοποιήθηκε το σύνολο των διαδικασιών της υπηρεσίας,
- Στο πλαίσιο ψηφιοποίησης των διαδικασιών αδειοδότησης έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) λειτούργησε τον Ιούνιο 2023 η πρώτη φάση της διαδικτυακής πλατφόρμας «Digital One Stop Shop» για το Υπουργείο Ενέργειας.
- Τροποποιήθηκε το σύστημα της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας (ΕΔΥ) ώστε να ανταποκρίνεται στις αλλαγές που αφορούν στο σύστημα αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων
- Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων του Τμήματος Εφόρου Εταιρειών, τον Νοέμβριο 2023, μέσω της λειτουργίας του οποίου καταχωρήθηκε πληροφόρηση για 164.198 εταιρείες μέχρι σήμερα.
- Λειτουργία τον Μάιο του 2023, του τηλεφωνικού Κέντρου 1450 για υποστήριξη του Υπουργείου Εργασίας και του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας.
Ο υφυπουργός έκανε επίσης αναφορά στα οφέλη της Στρατηγικής Συμφωνίας Συνεργασίας που σύναψε τον περασμένο Απρίλιο το Υφυπουργείο με την εταιρεία Microsoft, ύψους 8 εκατομμυρίων ευρώ.
Τι αναμένεται το 2024
Σύμφωνα με τον υφυπουργό, εντός του 2024, (μέχρι τον ερχόμενο Ιούλιο) θα παραδοθούν 20 νέες ηλεκτρονικές υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων θα είναι και οι ακόλουθες:
- Έκδοση Πιστοποιητικών Στρατολογικής Κατάστασης του Υπουργείου Άμυνας
- Υπηρεσίες του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: τις αιτήσεις για Έκδοση και Ανανέωση Δελτίου Ταυτότητας και Διαβατηρίου και Επανέκδοση Πιστοποιητικών Γεννήσεως και Θανάτου.
- Αιτήσεις της Επιτροπής Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας για Διορισμό / Αντικαταστάσεις και Μεταθέσεις Εκπαιδευτικών
Επιπρόσθετα, θα τεθούν σε λειτουργία τα ακόλουθα νέα συστήματα:
- Σύστημα Αυτοματοποίησης των Σημείων Συναλλαγής του Τμήματος Ταχυδρομικών Υπηρεσιών, μέσω του οποίου μηχανογραφείται η διαδικασία εξυπηρέτησης του κοινού.
- Επέκταση του συστήματος των Κέντρων Εξυπηρέτησης του Πολίτη (ΚΕΠ) μέσω των οποίων ο πολίτης θα μπορεί να διευθετεί ηλεκτρονικά ραντεβού για όλες τις υπηρεσίες των ΚΕΠ, αλλά και να εξυπηρετείται μέσω τηλεδιάσκεψης για αριθμό νέων υπηρεσιών.
- Επέκταση και αναβάθμιση του συστήματος Ιππόδαμος του Τμήματος Πολεοδομίας. Το έργο αφορά νέες λειτουργίες, όπως οι αιτήσεις για Στρατηγικές Αναπτύξεις και Διατηρητέες Οικοδομές, και επέκταση του συστήματος στους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης για την εφαρμογή της μεταρρύθμισης τοπικής αυτοδιοίκησης την 1η Ιουλίου 2024, με σκοπό τη διαχείριση της αδειοδότησης της ανάπτυξης (πολεοδομικών και οικοδομικών αδειών). Θα είναι μάλιστα, το πρώτο σύστημα στο οποίο εντάσσεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής υπογραφής εγγράφων για την υποβολή αιτήσεων, αλλά και για σκοπούς έκδοσης της άδειας, από τους λειτουργούς των αρμόδιων αρχών.
Βελτίωση και πλήρη αποκατάσταση του «περιβόητου» συστήματος ejustice. Η όλη διαδικασία υλοποιείται σε συνεργασία με τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο, το Ανώτατο Δικαστήριο, την Ανάδοχο εταιρεία, και την υποστήριξη εξωτερικού οίκου.
Στον τομέα της ηλεκτρονικής υγείας, όπως ανέφερε ο υφυπουργός, η Κύπρος βρίσκεται ανάμεσα στις πρώτες 12 χώρες της ΕΕ που έχουν προχωρήσει εντός Μαρτίου – Απριλίου 2024, στην πιλοτική υλοποίηση του έργου της διασυνοριακής ανταλλαγής του συνοπτικού μητρώου υγείας και της ηλεκτρονικής συνταγής, το οποίο και διαχειρίζεται η Εθνική Αρχή Ηλεκτρονικής Υγείας.
45 εκ. ευρώ για ψηφιακές υποδομές και συνδεσιμότητα
Με σκοπό να επεκταθεί το σταθερό γρήγορο ίντερνετ σε ταχύτητες Gigabit, σε ολόκληρη την κυπριακή επικράτεια, ολοκληρώθηκε πρόσφατα η διαγωνιστική διαδικασία για το έργο «Επέκταση Δικτύων Υπερ Υψηλής Χωρητικότητας σε Υποεξυπηρετούμενες Περιοχές», με Ανάδοχο τη Cyta. Το κράτος θα επιδοτήσει το εν λόγω έργο με €35 εκατομμύρια. Το έργο ξεκινά άμεσα, και η ολοκλήρωση του τοποθετείται στις αρχές του 2026.
Παράλληλα, με συνολικό προϋπολογισμό που φτάνει τα €10εκ, επιταχύνεται η μετάβαση των πολιτών σε συνδέσεις υπέρ υψηλών ταχυτήτων, μέσω της επιχορήγησης του μηνιαίου κόστους συνδρομής για νέες συνδέσεις ή αναβαθμίσεις συνδέσεων σε υψηλότερες ταχύτητες. (σ.σ. καλό θα ήταν να περιλαμβάνονται και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις). Μέχρι σήμερα, 50,000 περίπου νοικοκυριά έχουν αξιοποιήσει τη δυνατότητα αυτή, και όπως όλα δείχνουν το ποσό που έχει προβλεφθεί, σύντομα θα υπερκαλυφθεί.
Τεχνολογίες Αιχμής & Τεχνολογίες Διαστήματος
Αναφορικά με τις τεχνολογίες αιχμής, στο επίκεντρο των σχεδιασμών του υφυπουργείου βρίσκονται τα ακόλουθα:
Η αξιοποίηση της προοπτικής που δημιουργείται από την εξέλιξη του τομέα των τεχνολογιών διαστήματος, και ειδικότερα τους τομείς των δορυφορικών επικοινωνιών, της πλοήγησης και της παρατήρησης γης. Στο πλαίσιο αυτό, το Τμήμα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών του Υφυπουργείου ολοκλήρωσε την Εθνική Νομοθεσία για το Διάστημα η οποία ψηφίστηκε από τη Βουλή τον Οκτώβριο του 2023, καθορίζοντας το πλαίσιο ανάπτυξης και εποπτείας των εθνικών διαστημικών δραστηριοτήτων.
Η δημιουργία Space Incubator Centre για νεοφυείς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα. Το κέντρο αυτό θα παρέχει υποστήριξη, εξειδικευμένες υπηρεσίες (mentoring/ coaching) και ευκαιρίες δικτύωσης σε κυπριακά startups με τη φιλοδοξία να δημιουργηθεί μια νέα δυναμική για ανάπτυξη τοπικής βιομηχανίας διαστήματος.
Οι προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και του blockchain
Όσον αφορά το blockchain, η Κύπρος έχει ενταχθεί τον Μάρτιο 2024 ως ένα από τα ιδρυτικά μέλη στην Ευρωπαϊκή Κοινοπραξία Ψηφιακών Υποδομών (EDIC) Blockchain, με σκοπό την ανταλλαγή καλών πρακτικών και την από κοινού υλοποίηση έργων blockchain. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη το διασυνοριακό έργο eDiploma, για την εξακρίβωση της αυθεντικότητας ψηφιακών διπλωμάτων/ διαπιστευτηρίων, το οποίο θα δοθεί σε παραγωγική λειτουργία τον Σεπτέμβριο 2024.
Αναθεώρηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), ώστε να ενταχθούν εφαρμογές της σε υπηρεσίες που συνδέονται με καίριες λειτουργίες του κράτους, όπως ο τουρισμός, ναυτιλία, η αστυνόμευση, η κυβερνοασφάλεια και η γεωργία.
Σε συνέχεια της ψήφισης του πανευρωπαϊκού Κανονισμού AI ACT, το Υφυπουργείο δρομολογεί εντός του 2024 σειρά ενεργειών για εναρμόνιση με τον κανονισμό που αφορά τη ρύθμιση της ασφαλούς χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Τέλος, βρίσκεται σε εξέλιξη πιλοτικό έργο για την 1η προηγμένη κβαντική υποδομή ασφαλούς επικοινωνίας στην Κύπρο, η οποία θα επιτρέπει την ασφαλή μεταφορά πληροφοριών μεταξύ δημοσίων οργανισμών, κρίσιμης σημασίας υποδομών, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και βιομηχανικών υπηρεσιών στην Κύπρο. Το έργο συγχρηματοδοτείται με €3,75 εκατομμύρια από ευρωπαϊκούς πόρους.
Έξυπνες Πόλεις – Το έργο Smart Cyprus
Σε σχέση με τη μετάβασή σε έξυπνες πόλεις, ως προμετωπίδα παρουσιάζεται το έργο Smart Cyprus. Το εν λόγω έργο έχει στόχο να προσφέρει μια ενιαία τεχνολογική υποδομή, πλατφόρμα, στην οποία εξελικτικά θα μπορούν να προστίθενται λύσεις έξυπνων πόλεων για όλη την Κύπρο.
Για τον σκοπό αυτό, προκηρύχθηκε το 2023 ανοικτός διαγωνισμός, με καταληκτική ημερομηνία τα μέσα Μαΐου 2024, ο οποίος, σε πρώτο στάδιο, προνοεί την υλοποίηση τριών βασικών κοινών λύσεων: την έξυπνη στάθμευση, τον έξυπνο φωτισμό και την έξυπνη διαχείριση συλλογής απορριμμάτων. Το έργο, περιλαμβάνει επίσης την υλοποίηση εφαρμογής για κινητές συσκευές, μέσω της οποίας ο πολίτης θα μπορεί να επικοινωνεί με τους Δήμους αλλά και να λαμβάνει τις σχετικές υπηρεσίες που εξελικτικά θα προστίθενται.
Ψηφιακές Δεξιότητες
Σε ότι αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες και την κατάρτιση πολιτών και εργαζομένων, το Υφυπουργείο, όπως αναφέρθηκε, έχει αναλάβει συντονιστικό ρόλο μεταξύ των διαφόρων φορέων υλοποίησης των εκπαιδεύσεων, που περιλαμβάνουν το Κέντρο Παραγωγικότητας (ΚΕΠΑ), την Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού (ΑνΑΔ) και την Κυπριακή Ακαδημία Δημόσιας Διοίκησης (ΚΑΔΔ), που έχει την ευθύνη για την εκπαίδευση και κατάρτιση των δημοσίων υπαλλήλων.
To 2023, διενεργήθηκε σειρά εκπαιδεύσεων σε όλες τις πιο πάνω κατηγορίες ως ακολούθως:
- Το ΚΕΠΑ προχώρησε σε κατάρτιση 1400 περίπου ατόμων όλων των ηλικιακών ομάδων, και άλλων 1500 ατόμων που ανήκουν στην κατηγορία των άνω των 55 ετών. Σύνολο έξι χιλιάδες. Μέσω της ΑνΑΔ, εκπαιδεύτηκαν περί των 2000 εργαζομένων και ανέργων, σε βασικές ψηφιακές δεξιότητες αλλά και εξειδικευμένα αντικείμενα, ενώ στον δημόσιο τομέα πέραν των 4,450 ατόμων εκπαιδεύτηκαν σε βασικά θέματα κυβερνοασφάλειας.
Στο μεταξύ, σχεδιάζονται νέα εκπαιδευτικά προγράμματα για ομάδες πληθυσμού με ειδικά χαρακτηριστικά, όπως οι γυναίκες αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών, καθώς και άτομα με αναπηρίες.
Πιλοτικό πρόγραμμα ICT Re–Up Skilling
Τον Φεβρουάριο του 2024, το Υφυπουργείο σε συνεργασία με το Υπουργείο Εργασίας και τον Κυπριακό Σύνδεσμο Επιχειρήσεων Πληροφορικής (CITEA) εγκαινίασε ένα νέο δωρεάν πρόγραμμα εντατικής εκπαίδευσης 10 εβδομάδων σε data analytics, το οποίο δίνει την ευκαιρία σε 15 πτυχιούχους θετικών επιστημών να επιδιώξουν καριέρα στον τομέα της Πληροφορικής. Πρόκειται για μία καινοτόμο πρωτοβουλία, που ανάλογα με τα αποτελέσματα που θα προκύψουν, θα επεκταθεί και σε άλλους τομείς στους οποίους παρατηρείται έλλειψη ειδικών στην αγορά.
Σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Κόμβο Ψηφιακής Καινοτομίας DiGiNN που ξεκίνησε επίσημα τη λειτουργία του τον Οκτώβριο του 2023, με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση €6 εκατομμυρίων, καθώς και εθνικούς πόρους €3 εκατομμυρίων και πρόσθετη ιδιωτική επένδυση άλλων €3 εκατομμυρίων. Πρόκειται για μία σύμπραξη Κυπριακών οργανισμών στην οποία συμμετέχουν διάφοροι φορείς όπως: ΚΕΒΕ, ΟΕΒ, PWC, ΤΕΠΑΚ, CYENS και το ΚΟΙΟΣ, υπό το συντονισμό του Ινστιτούτου Κύπρου. Το DiGiNN στοχεύει να λειτουργήσει ως ένα one-stop-shop τόσο για την προώθηση περαιτέρω εκπαιδεύσεων σε εργαζομένους επιχειρήσεων, αλλά και την παροχή υπηρεσιών για την ενίσχυση του επιπέδου της ψηφιακής τους ωριμότητας.
Μέσω Gov.cy και την εφαρμογή Ψηφιακός Πολίτης, θα ψηφιοποιούνται η Ταυτότητα, η Άδεια Οδήγησης και το πιστοποιητικό καταλληλότητας οχήματος (MOT)
Στο πλαίσιο υλοποίησης σταδιακά όλων των ψηφιακών υπηρεσιών του κράτους, δημιουργείται η νέα πλατφόρμα Ψηφιακός Πολίτης. Κύρια συστατικά της πλατφόρμας αυτής θα είναι: η κεντρική κυβερνητική πύλη (gov.cy) και μια εφαρμογή για κινητές συσκευές. Παράλληλα, θα ενσωματωθούν μηχανισμοί που θα διασφαλίζουν την ασφαλή δημιουργία και επαλήθευση επίσημων εγγράφων αλλά και η ηλεκτρονική ταυτότητα (CY-eID).
Το gov.cy θα αποτελεί το κεντρικό σημείο επαφής του πολίτη με το δημόσιο, στο οποίο εξελικτικά θα συγκεντρώνονται τόσο το σύνολο των δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών, όσο και οι κυβερνητικές ιστοσελίδες. Στην πύλη θα λειτουργεί επίσης ψηφιακός βοηθός με τη χρήση γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, με σκοπό να διευκολύνει την επικοινωνία με τους πολίτες, παρέχοντας απαντήσεις σε ερωτήματα για συγκεκριμένες θεματικές περιοχές που θα ανακοινώνονται.
Μέσω της εφαρμογής, ο πολίτης θα μπορεί να εκδίδει και να διατηρεί σε ψηφιακή μορφή επίσημα έγγραφα, των οποίων η γνησιότητα θα μπορεί να επαληθεύεται, να υπογράφει ηλεκτρονικά έντυπα και αιτήσεις εκεί και όπου απαιτείται χειρόγραφη υπογραφή για την εγκυρότητα της πράξης, και να τα αποστέλλει ηλεκτρονικά στις αρμόδιες υπηρεσίες, χωρίς την ανάγκη φυσικής παρουσίας.
Αρχή γίνεται εντός του 2024, με την έναρξη λειτουργίας της πύλης gov.cy για τη ψηφιοποίηση τριών βασικών εγγράφων στην εφαρμογή Ψηφιακός Πολίτης: την Ταυτότητα, την Άδεια Οδήγησης και το πιστοποιητικό καταλληλότητας οχήματος (MOT). Σταδιακά, θα προστίθενται επιπλέον λειτουργίες, ψηφιακά έγγραφα και δυνατότητες μέσω της εφαρμογής. Να σημειωθεί ότι το εν λόγω έργο θα υλοποιηθεί σε συνεργασία με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης της Ελλάδας και για το σκοπό αυτό θα υπογραφεί σύντομα σχετική συμφωνία.
Αναβάθμιση και εκσυγχρονισμός της τεχνολογικής υποδομής της κρατικής μηχανής
Ένα άλλο σημαντικό έργο που θα ξεκινήσει φέτος, αφορά τη μεταφορά όλων των κέντρων δεδομένων του κράτους σε χώρους που πληρούν τα αναγκαία πρότυπα καταλληλότητας και ασφάλειας.
Επιπρόσθετα, υιοθετείται κεντρικοποιημένος έλεγχος υλοποίησης ψηφιακών έργων από το Υφυπουργείο, και αλλαγή στη μεθοδολογία σχεδιασμού, προκήρυξης, επιλογής και υλοποίησης έργων πληροφορικής. Πρόκειται για μια νέα προσπάθεια που θα ξεκινήσει στο αμέσως επόμενο διάστημα, σε συνεργασία με το Γενικό Λογιστήριο της Δημοκρατίας και τον CITEA, και αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2024.
Κυβερνοασφάλεια
Με στόχο τη θωράκιση των κρίσιμων υποδομών του κράτους, το Υφυπουργείο σε συνεργασία με την Αρχή Ψηφιακής Ασφάλειας, προέβησαν το 2023 στις ακόλουθες δράσεις:
- ξεκίνησε η ετοιμασία ενός οριζόντιου προγράμματος / πλαισίου κυβερνοασφάλειας για το δημόσιο τομέα, που περιλαμβάνει δομές, μέτρα και διεργασίες αναγνώρισης, αξιολόγησης και ανταπόκρισης έναντι απειλών και περιστατικών κυβερνοασφάλειας.
- ετοιμάστηκε τροποιητικό νομοσχέδιο από την ΑΨΑ σε συνεργασία με το Υφυπουργείο, για την εναρμόνιση της εθνικής μας νομοθεσίας με την ευρωπαϊκή Οδηγία NIS2,
- τον Σεπτέμβριο του 2023, λειτούργησε το Κέντρο Επιχειρήσεων του Εθνικού CSIRT, το οποίο παρέχει 24/7 παρακολούθηση της ψηφιακής δραστηριότητας στις κρίσιμες υποδομές πληροφοριών της Δημοκρατίας.
- Η ΑΨΑ, εγκατέστησε μηχανισμούς – συγκεκριμένα 33 αισθητήρες – για σκοπούς ανίχνευσης και ανάλυσης επιθέσεων σε πραγματικό χρόνο σε κρίσιμες υποδομές του κράτους. Οι αισθητήρες εγκαταστάθηκαν στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος SENTINEL, σε συνεργασία με το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου και ελέγχονται από την υποδομή του Εθνικού CSIRT.
- ΑΨΑ και Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας του Υφυπουργείου, αξιοποιωντας υπηρεσίες που παρέχει ο Οργανισμός της ΕΕ για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA) για συνολικά 37 κρίσιμες υποδομές (μεταξύ των οποίων 31 υποδομές από τον Δημόσιο τομέα), διενέργεισαν ασκήσεις διείσδυσης (penetration tests) που είναι εξαιρετικά σημαντικές για τον έλεγχο των αδυναμιών κάθε υποδομής.
Βήματα για ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας στις επιχειρήσεις και ευαισθητοποίησης του κοινού
Τo 2023 λειτούργησε σε πλήρη σύνθεση, το Εθνικό Κέντρο Συντονισμού Κυβερνοασφάλειας (NCC-CY) κάτω από την ομπρέλα του Επιτρόπου Επικοινωνιών (της ΑΨΑ), του Συμβουλίου του οποίου προεδρεύει ο ΓΔ του Υφυπουργείου. Αποστολή του είναι να διευκολύνει την πρόσβαση σε τεχνογνωσία για βιομηχανικά, τεχνολογικά και ερευνητικά θέματα κυβερνοασφάλειας. Μέσω του NCC-CY και σε συνεργασία με το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας, προκηρύχθηκε Σχέδιο Χορηγιών €1 εκατομμυρίου, για την ενίσχυση του επιπέδου κυβερνοασφάλειας των κυπριακών μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ).
Δημιουργήθηκε από την ΑΨΑ μία ολοκληρωμένη εργαλειοθήκη προτύπων/μεθοδολογιών (toolkit) με σκοπό να προσφέρει καθοδήγηση σε οποιοδήποτε οργανισμό θα ήθελε να την χρησιμοποιήσει για να κτίσει μια δομημένη προσέγγιση για την αποτελεσματική θωράκιση έναντι απειλών στον κυβερνοχώρο, και ιδρύθηκε το ICT Academy , που φιλοξενεί εγχώριες και διεθνείς εκδηλώσεις, συνέδρια, εκπαιδευτικά σεμινάρια και πρωτοβουλίες δικτύωσης, με όραμα να εξελιχθεί σε περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης επαγγελματιών στον τομέα του ICT.
Εκστρατείες σε ΜΜΕ και social media, ενημερωτικών σεμιναρίων και άλλων δράσεων σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές για ασφαλέστερη πλοήγηση στο Διαδίκτυο, καθώς και τους αυξανόμενους κινδύνους στον κυβερνοχώρο, δράσεις τις οποίες συντονίζει η ΑΨΑ.
Στους ίδιους άξονες κινούνται και οι δράσεις που δρομολογούνται για το 2024. Συγκεκριμένα, προνοείται: σχεδιασμός Εθνικών Σχεδίων Διαχείρισης Κρίσης για την κυβερνοασφάλεια βάση των απαιτήσεων του NIS 2, εφαρμογή πλαισίου πιστοποίησης κυβερνοασφάλειας και έναρξη πιλοτικών προγραμμάτων για ελέγχους σε φορείς πιστοποίησης και στην αγορά.
Επιπρόσθετα, για την περαιτέρω ενίσχυση του επιπέδου και της κουλτούρας κυβερνοασφάλειας σε επιχειρήσεις και κοινωνία, η ΑΨΑ προχωρεί με τη δημιουργία του Εθνικού Cybersecurity Index (CY-Index), το οποίο προσβλέπει στη δημιουργία αντικειμενικής εικόνας της ωριμότητας των Κυπριακών Επιχειρήσεων σε θέματα Κυβερνοασφάλειας, καθώς και σειρά δραστηριοτήτων ενημέρωσης προς το κοινό.
Έρευνα και Καινοτομία
Στον τρίτο και τελευταίο πυλώνα / άξονα πολιτικής αρμοδιότητας του Υφυπουργείου, Έρευνα και Καινοτομία, η Κύπρος κάνει τα τελευταία χρόνια σημαντικά βήματα προόδου, και διατηρεί τη θέση της για 2η συνεχόμενη χρονιά στους Strong Innovators της Ευρώπης.
Αν και μικρή πληθυσμιακά, η Κύπρος διαθέτει μία υψηλού επιπέδου ερευνητική κοινότητα, που καταγράφει σημαντικές επιτυχίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Συγκεκριμένα, στο νέο πρόγραμμα-πλαίσιο Ορίζοντας Ευρώπη – που βρίσκεται περίπου στο μέσο του χρονικά, η Κύπρος, έχει μέχρι σήμερα αντλήσει χρηματοδότηση ύψους €210 εκατομμυρίων, ενώ στόχος μέχρι το τέλος της προγραμματικής περιόδου είναι τα €500 εκ (σε σχέση με τα €320εκ. στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020).
Να σημειωθεί πως μόλις πρόσφατα, η Κύπρος κέρδισε, μετά από 11 χρόνια, το πρώτο της ERC Advanced Grant στον Ορίζοντα Ευρώπη, το οποίο παρέχει τις πλέον ανταγωνιστικές χρηματοδοτήσεις στην Ευρώπη και αποτελεί απόδειξη επιστημονικής αριστείας παγκοσμίως.
Ως βασικές προτεραιότητες της νέας Στρατηγικής του κράτους που εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο και τέθηκε σε εφαρμογή τον Δεκέμβριο του 2023, (είχε προηγηθεί η αναθεώρηση της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης 2030 τον Μάρτιο του 2023), τέθηκαν η δημιουργία συνθηκών για περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση των ικανοτήτων του κυπριακού οικοσυστήματος, η διασύνδεση της έρευνας με την αγορά και η εμπορικοποίηση καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και η ενίσχυση της εξωστρέφειας του οικοσυστήματος και η προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων.
Δεκάδες εκατομμύρια ευρώ η χρηματοδότηση για το 2024: 25 εκ. σε ερευνητικά ιδρύματα και 21 εκ. στο Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΙδΕΚ)
Όσον αφορά τη θεσμική χρηματοδότηση που το Υφυπουργείο παρέχει σε ερευνητικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένων των Κέντρων Αριστείας, ανήλθε το 2023 στα €17,5 εκ. ευρώ, ενώ 25 περίπου εκατομμύρια αναμένεται να διατεθούν για τον ίδιο σκοπό το 2024.
Επιπρόσθετα, €21 εκατομμύρια διατίθενται ετησίως από το Υφυπουργείο στο Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΙδΕΚ), τα οποία αξιοποιούνται σε προκηρύξεις χρηματοδοτικών προγραμμάτων αλλά και υποστηρικτικές υπηρεσίες για το κυπριακό οικοσύστημα.
Προσέλκυση επενδύσεων
Για την προσέλκυση επενδύσεων, το Υφυπουργείο έχει στη «φαρέτρα» του δύο σημαντικά κίνητρα: το πιστοποιητικό καινοτομίας, μέσω του οποίου φυσικά ή νομικά πρόσωπα που επενδύουν σε καινοτόμες επιχειρήσεις λαμβάνουν φοροαπαλλαγή ύψους 50%, και το Cyprus Startup Visa για τη σύσταση νεοφυών καινοτόμων επιχειρήσεων στο νησί.
Να σημειωθεί ότι το 2023 δόθηκαν συνολικά 38 Πιστοποιητικά Καινοτομίας σε ΜμΕ, από 51 αιτήσεις που λήφθηκαν, και 4 StartUp Visa, από 38 αιτήσεις.
Μέσω των προγραμμάτων του ΙδΕΚ, από τον Μάρτιο του 2023 μέχρι και τον Μάρτιο του 2024, προκηρύχθηκαν προσκλήσεις ύψους €64 εκατομμυρίων, στις οποίες υπήρξαν 199 νέες συμμετοχές.
Παράλληλα, κατά την εν λόγω χρονική περίοδο, υπογράφηκαν συμβόλαια για έργα ύψους περίπου €27 εκατομμυρίων, σε τομείς με προοπτική ανάπτυξης, τα οποία περιλαμβάνουν: την τεχνολογία, την αγροδιατροφή, τη ναυτιλία, την υγεία και την ενέργεια.
Από τα προγράμματα αυτά, προκύπτουν 317 νέες θέσεις εργασίας και 56 συνεργασίες ερευνητικών οργανισμών με επιχειρήσεις, ενώ επιτυγχάνεται αξιοσημείωτη άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων που φτάνει στο 18% του συνόλου της χρηματοδότησης.
Πρόσθετα, αξιοποιώντας το μέτρο RepowerEU, το ΙδΕΚ έχει επιτύχει την άντληση επιπλέον €10 εκατομμυρίων τα οποία έχουν διατεθεί σε συγκεκριμένα προγράμματα για αντιμετώπιση προκλήσεων στους τομείς της ενέργειας και της πράσινης μετάβασης.
Εντός των επόμενων ημερών υπογράφονται τα δυο πρώτα συμβόλαια έργων που έχουν επιλεγεί για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος DISRUPT του ΙδΕΚ, το πρώτο στο είδος του πρόγραμμα μικτής χρηματοδότησης που
συνδυάζει δημόσια χορηγία με επενδύσεις ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων με απώτερο σκοπό την εκθετική ανάπτυξη επιχειρήσεων στις διεθνείς αγορές, ενώ είναι υπό αξιολόγηση άλλες 8 προτάσεις.
Τέλος, για το υπόλοιπο του 2024, αναμένεται να προκηρυχθούν από το ΙδΕΚ, προγράμματα συνολικής αξίας €40 εκατομμυρίων. Παράλληλα, εντατικοποιούνται οι προσπάθειες για τη διαμόρφωση μηχανισμού μοριοδότησης δημόσια χρηματοδοτούμενων ερευνητικών οργανισμών με σκοπό την ορθή κατανομή της κρατικής χορηγίας, καθώς και μηχανισμού αξιολόγησης του κοινωνικο-οικονομικού αντικτύπου των επενδύσεων σε Ε&Κ.
