Ενώ το Digital Transformation του δημόσιου, αλλά και του ιδιωτικού τομέα βρίσκεται στην Κύπρο στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος με έναν ολόκληρο κλάδο και μαζί του δεκάδες εταιρίες όλων των μεγεθών, να αναλαμβάνουν να υλοποιήσουν έργα ψηφιοποίησης δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, εντοπίζεται στη χώρα μας ένα οξύμωρο σχήμα που συνιστά σοβαρή ανατροπή: Οι περισσότερες των προσπαθειών που αφορούν την υλοποίηση έργων πληροφορικής του δημόσιου τομέα αποδεικνύονται στην πράξη ότι, παρά τον παραληρηματικό μεταρρυθμιστικό ψηφιακό τους οίστρο, υπηρετούν περισσότερο την αυταρέσκεια του «ράβε – ξήλωνε, δουλειά να μη σου λείπει» και λιγότερο… τον απώτερο σκοπό τους που είναι η ψηφιακή αναβάθμιση της λειτουργιάς του κράτους. Τα έργα αυτά συχνά μένουν στη μέση… χωρίς να ολοκληρώνονται, ή ολοκληρώνονται με καθυστέρηση και χωρίς να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που είχαν τεθεί κατά την ανάθεση τους.
Ένα από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα αυτής της κατηγορίας έργων είναι και η υλοποίηση και ανάπτυξη του Πληροφοριακού Συστήµατος ERP του Γενικού Λογιστηρίου. Όπως διαπιστώνει μεταξύ άλλων, ο Γενικός Ελεγκτής Οδυσσέας Μιχαηλίδης στην πρόσφατη έκθεση του αναφορικά με το βαθμό υλοποίησης και ανάπτυξης του εν λόγω Πληροφοριακού Συστήµατος, η συγκεκριμένη σύμβαση αξίας €33.962.036, υπογράφηκε το Νοέμβριο 2018, και τερματίστηκε τον Μάρτιο 2023 από την Αναθέτουσα Αρχή, λόγω της αδυναμίας του Αναδόχου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, με αποτέλεσμα να μην έχει υλοποιηθεί ακόμη το σύστημα.
Με βάση τα ευρήματά του σχετικού ελέγχου που διεξήγαγε η Ελεγκτική Υπηρεσία από το Νοέμβριο του 2022 μέχρι το Φεβρουάριο του 2023, η Ελεγκτική Υπηρεσία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το Γενικό Λογιστήριο που είναι η αρμόδια Αναθέτουσα Αρχή, δεν εφάρμοσε πλήρως το νομικό πλαίσιο και τις ορθές πρακτικές που διέπουν τη διαδικασία σύναψης συμβάσεων και της επακόλουθης διαχείρισης της υλοποίησης της σύμβασης για το σύστημα ERP.
Λίγες μέρες αργότερα, το πολυδιαφημισμένο σύστημα απονομής της δικαιοσύνης, e-justice είχε παραλύσει πριν καλά – καλά ξεκινήσει… να λειτουργεί, με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε στην επιστροφή του «i–justice».
Το σύστημα απενεργοποίησης των κινητών στις Κεντρικές Φυλακές που δεν λειτούργησε ποτέ
Να υπενθυμίσουμε και το σίριαλ με σύστημα απενεργοποίησης των κινητών στις Κεντρικές Φυλακές, για το οποίο προσφεύγουν στη δικαιοσύνη κυβέρνηση και ανάδοχος καθώς το σύστημα είναι προβληματικό και δεν λειτουργεί. Υπενθυμίζεται ότι η επιτροπή παραλαβής του συστήματος, στις αρχές Απριλίου του 2023 εξέδωσε πιστοποιητικό απόρριψης του συστήματος καθώς οι μετρήσεις που έγιναν, κατέδειξαν ότι αυτό δεν λειτουργούσε σύμφωνα με τις προδιαγραφές που είχαν τεθεί.
Το σύστημα σύμφωνα με τη σύμβαση θα έπρεπε να είχε παραδοθεί έτοιμο προς χρήση από τον Ιούνιο του 2022 ωστόσο μετά από σειρά παρατάσεων, φτάσαμε στον Απρίλιο του 2023 όπου και τελικά απορρίφθηκε. Το συνολικό κόστος για το σύστημα ανήλθε στα €2.000.000, ενώ τώρα εξετάζεται το ενδεχόμενο επιλογής και εγκατάστασης νέου συστήματος.
Γιατί η υλοποίηση έργων πληροφορικής συνοδεύεται… από τόσα πολλά προβλήματα στην Κύπρο
Το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί η υλοποίηση των έργων πληροφορικής συνοδεύεται… από τόσα πολλά προβλήματα στην Κύπρο; Υπάρχει ειδικό νομικό πλαίσιο για την υλοποίηση έργων πληροφορικής στην Κύπρο;
Η απάντηση είναι καταρχήν εύκολη. Δεν υπάρχει ειδικό νομικό πλαίσιο για την υλοποίηση αυτών των έργων. Οι νομικοί κανόνες των δημόσιων συμβάσεων που εφαρμόζονται σε αυτά τα σύνθετα και πολύπλοκα έργα πληροφορικής, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που υλοποιούνται και συχνά μάλιστα θεωρούνται υπεύθυνοι για αρκετά από τα προβλήματα που παρουσιάζει η ανάπτυξη έργων πληροφορικής στο Δημόσιο Τομέα.
Το πλαίσιο νομικών κανόνων, λόγω, αφενός της κρισιμότητας των οικονομικών κεφαλαίων που διατίθενται και επενδύονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αφετέρου, της συμβολής τους στην αναπτυξιακή πορεία της ΕE, αποτελεί αντικείμενο ρύθμισης και εναρμόνισης σε Κοινοτικό Επίπεδο και καλύπτεται σήμερα από ένα πλέγμα κοινοτικών οδηγιών, οι οποίες έχουν ήδη ενσωματωθεί στο εθνικό μας δίκαιο μέσω της ψήφισης από την βουλή αντίστοιχων εναρμονιστικών νομοθετημάτων.
Ωστόσο, οι Οδηγίες αυτές συνδέονται συχνά με ένα πλέγμα άλλων Ευρωπαϊκών Οδηγιών. Έτσι, εξαιτίας των ιδιαιτεροτήτων που παρουσιάζουν τα έργα πληροφορικής πρέπει να λαμβάνεται πάντοτε υπόψη κατά την υλοποίησή τους και η ειδική νομοθεσία που ισχύει για την Πνευματική ιδιοκτησία, την Προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, την Προστασία των καταναλωτών, και την Προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.
Αναμφισβήτητα, κύριος στόχος της νομοθεσίας των δημοσίων συμβάσεων αποτελεί η διασφάλιση της ανάπτυξης του μεγαλύτερου δυνατού ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον ίδιο χώρο για την επίτευξη της καλύτερης προσφοράς.
Βασικός άξονας συνεπώς της Κοινοτικής νομοθεσίας αποτελεί η διεξαγωγή ανοικτού διεθνούς διαγωνισμού με τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή σε πανευρωπαϊκό επίπεδο πάνω από κάποια συγκεκριμένα οικονομικά όρια, τα οποία καθορίζονται λεπτομερώς με συγκεκριμένες Οδηγίες.
Έλλειψη νομικού πλαισίου που καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις για τις συγκεκριμένες ειδικότητες που μπορούν να δραστηριοποιούνται στον κλάδο
Ωστόσο, ένα ιδιαίτερο και ειδικότερο θέμα που προκύπτει σε σχέση με την εξειδίκευση των προσώπων που εμπλέκονται στην υλοποίηση των έργων πληροφορικής, είναι η έλλειψη νομικού πλαισίου που καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις για συγκεκριμένες ειδικότητες που μπορούν να δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο κλάδο, κάτι που δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο νομοθετικής ρύθμισης έως σήμερα στη χώρα μας, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει έλεγχος νομοθετικά κατοχυρωμένος των ελάχιστων προσόντων που πρέπει να διαθέτει κάποιος για να υλοποιεί έργα πληροφορικής.
Το Κοινοτικό δίκαιο στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν προβλέπει κάποια σχετική ρύθμιση, καθώς θεωρεί ότι εναπόκειται στα Κράτη Μέλη και στον κάθε εθνικό νομοθέτη αντίστοιχα, να ρυθμίσει τις ειδικότητες εκείνες που μπορούν να δραστηριοποιηθούν στους συγκεκριμένους επαγγελματικούς κλάδους, ανάλογα και με την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος στους αντίστοιχους τομείς του κάθε κράτους μέλους. Φυσικά, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι υπάρχουσες κοινοτικές οδηγίες για την εναρμόνιση της αναγνώρισης των διπλωμάτων των σχετικών ειδικοτήτων σε κοινοτικό επίπεδο.
Το βασικό νομικό πλαίσιο υλοποίησης έργων πληροφορικής – Οι συμβάσεις έργων πληροφορικής αντιμετωπίζονται ως απλές δημόσιες συμβάσεις
Το ισχύον εθνικό και κοινοτικό δίκαιο κρίνεται από πολλούς ότι δεν καλύπτει τις ιδιαιτερότητες των έργων πληροφορικής. Οι δημόσιες συμβάσεις που αφορούν στην υλοποίηση έργων πληροφορικής αντιμετωπίζονται, όπως προαναφέρθηκε, είτε ως συμβάσεις προμηθειών, είτε ως συμβάσεις υπηρεσιών, είτε ως μεικτές συμβάσεις, ιδιαίτερα για τα μεγάλα έργα λόγω της συνθετότητας και της πολυπλοκότητας του φυσικού αντικειμένου τους, όπου και πάλι όμως εφαρμόζεται το ίδιο νομικό πλαίσιο.
Για να υλοποιηθεί ένα σύνθετο έργο πληροφορικής, όπως είναι ένα Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα για παράδειγμα, απαιτείται συνδυασμός προϊόντων και εργασιών που πρέπει να παραδοθούν και να παρασχεθούν αντίστοιχα από τον εκάστοτε ανάδοχο του έργου, και οπωσδήποτε ισχυρή και συνεχής συνεργασία με το Φορέα για λογαριασμό του οποίου υλοποιείται το έργο. Συνεπώς, η επιτυχία των αποτελεσμάτων του και η ενδεχόμενη αποτυχία υλοποίησής του βαρύνει και τους δύο.
Καθώς κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του έργου, η οποία συνήθως είναι μακρόχρονη και λαμβάνει χώρα σε περιβάλλον συνεχών τεχνολογικών αλλαγών, χρειάζονται διαρκείς διαπραγματεύσεις και αποφάσεις για την αντιμετώπιση των κατά περίπτωση αναφυόμενων προβλημάτων, έχει τεθεί σε πλείστες περιπτώσεις ακόμη και η ανάγκη επαναπροσδιορισμού των αρχικών απαιτήσεων του Φορέα, άρα και της αρχικά προϋπολογισθείσας δαπάνης.
Η νομοθετική όμως επιλογή όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο αλλά και σε κοινοτικό είναι συγκεκριμένη. Τέτοια δυνατότητα δεν υπάρχει καθώς οι συμβάσεις έργων πληροφορικής αντιμετωπίζονται ως δημόσιες συμβάσεις με ένα αρκετό σφικτό πλαίσιο υλοποίησής τους.
Ενδεχομένως η συγκεκριμένη νομοθετική επιλογή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως αδυναμία του νομικού πλαισίου, με αποτέλεσμα καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων, συμπίεση των τιμών στις προσφορές και ενδεχομένως τον κατακερματισμό των έργων σε μικρότερα τμήματα που δεν ικανοποιούν τις συνολικές απαιτήσεις του Φορέα και ο συντονισμός τους δημιουργεί επιπλέον προβλήματα, καθυστερήσεις, άσκoπη ταλαιπωρία και σπατάλη πόρων από τα εμπλεκόμενα μέρη.
Πολλά πάντως από τα πιο πάνω επιμέρους προβλήματα θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με την λεπτομερή περιγραφή των έργων και των απαιτήσεων σε επίπεδο προκήρυξης και συμβατικής δέσμευσης όπου μπορούν εισχωρήσουν περισσότερο όροι της ιδιωτικής οικονομίας.
