Από 2 Αυγούστου 2025, έχουν τεθεί σε πλήρη ισχύ σε όλα τα κράτη-μέλη οι υποχρεώσεις του κανονισμού για την τεχνητή νοημοσύνη που αφορούν τους παρόχους μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού, ολοκληρώνοντας την πρώτη μεγάλη μεταρρυθμιστική φάση του AI Act. Το νομικό πλαίσιο, που εισήχθη στις 1 Αυγούστου 2024 και ήδη από 2 Φεβρουαρίου εφαρμόζει τις απαγορεύσεις απαράδεκτου κινδύνου και τις δράσεις ψηφιακού αλφαβητισμού, στοχεύει να διασφαλίσει υψηλά επίπεδα διαφάνειας, ασφάλειας και λογοδοσίας σε κάθε στάδιο του κύκλου ζωής των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην ευρωπαϊκή αγορά, επιτρέποντας, όπως υποστηρίζουν οι νομοθέτες, την απρόσκοπτη καινοτομία.
Ως μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού αναγνωρίζονται όσα έχουν εκπαιδευτεί με υπολογιστική ισχύ άνω των 10^23 λειτουργιών κινητής υποδιαστολής και είναι ικανά να παράγουν γλώσσα ή να δημιουργούν κείμενο-σε-ήχο, κείμενο-σε-εικόνα και κείμενο-σε-βίντεο. Για τα πλέον προηγμένα μοντέλα που υπερβαίνουν τα 10^25 FLOP και ενδέχεται να επιφέρουν συστημικούς κινδύνους, οι πάροχοι οφείλουν να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να εφαρμόζουν διαρκείς μηχανισμούς αξιολόγησης και μετριασμού κινδύνων και να εγγυώνται την προστασία των τελικών χρηστών, συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής απώλειας ελέγχου επί της λειτουργίας του μοντέλου.
Καίριο στοιχείο του πλαισίου αποτελεί η υποχρέωση δημοσίευσης δημόσιας περίληψης των δεδομένων εκπαίδευσης με πρότυπο που φέρει λεπτομέρειες για τις πηγές και τις διαδικασίες επεξεργασίας, ώστε να διευκολύνεται η άσκηση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Επιπλέον, όλες οι εφαρμογές generative τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να διασφαλίζουν ότι το παραγόμενο περιεχόμενο είναι αναγνωρίσιμο ως τεχνητό και ότι deepfakes ή ενημερωτικά κείμενα δημοσίου ενδιαφέροντος φέρουν σαφή και ορατή σήμανση, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη του κοινού.
Ο AI Act απαγορεύει συνολικά οκτώ πρακτικές απαράδεκτου κινδύνου: κακόβουλο χειρισμό ή παραπλάνηση χρηστών, εκμετάλλευση ευάλωτων ομάδων, συστήματα κοινωνικής αξιολόγησης, ατομική πρόβλεψη εγκληματικών πράξεων, αδιάκριτη συλλογή διαδικτυακού και βιντεοσκοπικού υλικού για βιομετρικές βάσεις δεδομένων, αναγνώριση συναισθημάτων σε εργασία και εκπαίδευση, βιομετρική κατηγοριοποίηση προστατευόμενων χαρακτηριστικών και απομακρυσμένη βιομετρική ταυτοποίηση σε πραγματικό χρόνο για σκοπούς αστυνόμευσης σε δημόσιους χώρους.
Στη βαθμίδα υψηλού κινδύνου κατατάσσονται συστήματα που αφορούν τα συστατικά ασφαλείας κρισίμων υποδομών όπως οι μεταφορές, εφαρμογές σε εκπαιδευτικούς φορείς, ιατρικές συσκευές με ρομποτική υποβοήθηση, λογισμικό πρόσληψης και διαχείρισης εργαζομένων, αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας, απομακρυσμένη βιομετρική αναγνώριση, εφαρμογές σε επιβολή νόμου, μετανάστευση και έλεγχο συνόρων, καθώς και εργαλεία που υποστηρίζουν τη διοίκηση δικαιοσύνης ή δημοκρατικές διαδικασίες. Για τα συστήματα αυτά απαιτούνται τεκμηριωμένη διαχείριση κινδύνων, datasets υψηλής ποιότητας, καταγραφή δραστηριότητας για πλήρη ιχνηλασιμότητα, εκτενής τεκμηρίωση προς τις εποπτικές αρχές, ανθρώπινη εποπτεία, κυβερνοασφάλεια και ακρίβεια λειτουργίας.
Οι πάροχοι υποστηρίζονται από τρία βασικά εργαλεία συμμόρφωσης: τις κατευθυντήριες γραμμές για το ποιοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής, τον εθελοντικό Κώδικα Ορθής Πρακτικής που μειώνει τον διοικητικό φόρτο και το πρότυπο δημόσιας περίληψης δεδομένων. Παράλληλα, το AI Innovation Package, τα νέα AI Factories και το Coordinated Plan on AI ενισχύουν επενδύσεις και δεξιότητες, ενώ η πρωτοβουλία AI Pact προωθεί την συμμόρφωση. Τον πρώτο χρόνο εφαρμογής, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης θα συνεργάζεται στενά με τους παρόχους, πριν ενεργοποιηθούν οι πλήρεις εξουσίες επιβολής της Επιτροπής στις 2 Αυγούστου 2026.
Για τα μοντέλα που είχαν διατεθεί στην αγορά πριν από τις 2 Αυγούστου 2025 προβλέπεται μεταβατική περίοδος έως τις 2 Αυγούστου 2027 ώστε να ολοκληρώσουν τη συμμόρφωση.
