«Η ΕΕ γίνεται η πρώτη ήπειρος που ορίζει σαφείς κανόνες για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης», δήλωσε ο ευρωπαίος επίτροπος για την εσωτερική αγορά Τιερί Μπρετόν, αμέσως μετά την συμφωνία που επετεύχθηκε την περασμένη Παρασκευή 8 Δεκεμβρίου 2023 μεταξύ των χωρών της ΕΕ και των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κάνοντας μάλιστα λόγο για μία «ιστορική» συμφωνία.
Πρόκειται για ένα νέο πρωτοποριακό νόμο που τοποθετεί την ΕΕ μπροστά από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Βρετανία στην κούρσα για τη ρύθμιση της AI και την προστασία του κοινού από τους κινδύνους που αυτή ενέχει.
Ποιες χρήσεις απαγορεύονται
Η βασική αρχή που συμφωνήθηκε, είναι η διάκριση των εφαρμογών AI ανάλογα με το επίπεδο του κινδύνου που ενέχουν.
Απαγορεύονται, λοιπόν, ορισμένες χρήσεις όπως τα συστήματα «κοινωνικής αξιολόγησης» ή «κοινωνικής βαθμολόγησης», με βάση την κοινωνική συμπεριφορά ή τα προσωπικά χαρακτηριστικά (όπως αυτό που δοκιμάζεται στην Κίνα), εκείνα που χειραγωγούν τη συμπεριφορά ή τις αποφάσεις, καθώς και τα συστήματα προληπτικής αστυνόμευσης που προσδιορίζουν την επικινδυνότητα ενός ανθρώπου πριν αυτός διαπράξει κάποιο έγκλημα.
Οι αλγόριθμοι που μπορούν να διαβάζουν συναισθήματα απαγορεύονται στα σχολεία και τους εργασιακούς χώρους, θα μπορούν ωστόσο να χρησιμοποιηθούν στα πλαίσια της αστυνόμευσης και της μετανάστευσης, όπως ζητούσαν οι κυβερνήσεις.
Θα απαγορεύονται επίσης τα συστήματα κατηγοριοποίησης που βασίζονται σε ευαίσθητες πληροφορίες – όπως η φυλή, η θρησκεία και ο σεξουαλικός προσανατολισμός.
Οι εφαρμογές «υψηλού κινδύνου»
Υπάρχουν επίσης οι εφαρμογές «υψηλού κινδύνου», εκείνες που θα χρησιμοποιούνται στους τομείς της υγείας, της εργασίας, της εκπαίδευσης και της δικαιοσύνης, όπου τυχόν λάθη ή διακρίσεις που «μαθαίνουν» οι αλγόριθμοι θα μπορούσαν να βλάψουν τους πολίτες.
Ο Νόμος περί Τεχνητής Νοημοσύνης εισάγει απαιτήσεις για όσους τις αναπτύσσουν και τις χρησιμοποιούν, όπως η αξιολόγηση του κινδύνου και η ανάγκη για ανθρώπινη επίβλεψη, ώστε να μην «αποφασίζουν» οι μηχανές μόνες τους.
Ένα από τα τελευταία σημεία τριβής που έπρεπε να διευθετηθούν αφορούσε τη χρήση συστημάτων αναγνώρισης προσώπου, στα όρια ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία.
Το Ευρωκοινοβούλιο, ενθαρρυμένο από διάφορες οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, είχε προτείνει μια απόλυτη απαγόρευση, ενώ οι κυβερνήσεις ήθελαν ευρείες εξαιρέσεις για τις αστυνομικές δυνάμεις.
Τελικά, επιτεύχθηκε ο εξής συμβιβασμός: θα μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο με δικαστική άδεια και σε καθορισμένες περιστάσεις, όπως μία έκτακτη ανάγκη εξαιτίας τρομοκρατίας, η αναζήτηση θυμάτων ή υπόπτων για σοβαρά εγκλήματα.
Ένα ακόμα δύσκολο σημείο ήταν η ρύθμιση των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης που είναι τόσο ισχυρά ώστε να προσφέρονται για πολλαπλές χρήσεις, όπως αυτό που διέπει το ChatGPT, ή εκείνα που αναπτύσσουν άλλα μεγαθήρια της Σίλικον Βάλεϊ, από την Google μέχρι τη Meta.
Οι κανόνες θα είναι δεσμευτικοί, παρά το ότι ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις – και ιδίως οι κυβερνήσεις της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας – είχαν ζητήσει να περιοριστούν σε εθελοντικούς κώδικες συμπεριφοράς.
Επιβάλλεται επίσης να καθίσταται αναγνωρίσιμο κάθε υλικό που δημιουργείται μέσω τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να αποτρέπεται η εξαπάτηση ή η παραπληροφόρηση.
Τα πλέον ισχυρά συστήματα, που ενέχουν «συστημικούς κινδύνους», θα πρέπει να συντάσσουν αξιολογήσεις κινδύνου, ενημερώνοντας την Κομισιόν – η οποία θα διαθέτει μία Υπηρεσία Τεχνητής Νοημοσύνης – για τυχόν περιστατικά.
Βαριά πρόστιμα
Τα πρόστιμα για τις εταιρείες που παραβιάζουν τους κανονισμούς θα είναι τσουχτερά, ξεκινώντας από το 1,5% και φτάνοντας μέχρι το 7% του τζίρου τους, με ανώτατο όριο τα 35 εκατομμύρια ευρώ.
Πότε θα τεθεί σε ισχύ
Ο Νόμος περί Τεχνητής Νοημοσύνης θα τεθεί σε ισχύ σταδιακά Η νομοθεσία αναμένεται να τεθεί σε ισχύ στις αρχές του επόμενου έτους, μόλις την επικυρώσουν επισήμως και οι δύο πλευρές, ενώ θα πρέπει να εφαρμοστεί από όλες τις χώρες μέλη της Ε.Ε. δύο χρόνια μετά.
