Σε ισχύ τέθηκε από το περασμένο Σάββατο 17 Φεβρουαρίου 2024 το νέο σύνολο κανόνων για τις ψηφιακές υπηρεσίες, στο πλαίσιο υλοποίησης της Πράξης Digital Services Act της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Digital Services Act (DSA).
Με στόχο το διαδικτυακό περιβάλλον σε όλες τις επιγραμμικές πλατφόρμες στις οποίες έχουν πρόσβαση οι χρήστες στην Ευρωπαϊκή Ένωση να καταστεί ασφαλέστερο, δικαιότερο και πιο διαφανές, η Πράξη Digital Services Act αποσκοπεί στη βελτίωση της προστασίας των χρηστών στο διαδίκτυο, με έμφαση στην καταπολέμηση της διακίνησης παράνομου περιεχομένου, στην παραπληροφόρηση, όπως για παράδειγμα η δημοσίευση παραπλανητικών διαφημίσεων ή προϊόντων, που έχουν προκύψει από deep fake επεξεργασία, καθώς και στην προστασία ανηλίκων.
Επιπλέον, προβλέπονται νέα δικαιώματα για τους χρήστες, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να υποβάλλουν καταγγελία στην πλατφόρμα, να αναζητούν εξωδικαστικούς διακανονισμούς, να υποβάλλουν καταγγελία στην εθνική τους αρχή στη γλώσσα τους ή να ζητούν αποζημίωση για παραβάσεις των κανόνων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πολύ μεγάλες επιγραμμικές (online) πλατφόρμες, όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις μηχανές αναζήτησης, οι οποίες ενέχουν ιδιαίτερους κινδύνους σχετικά με τη διάδοση παράνομου περιεχομένου και την πρόκληση ζημίας σε κοινωνικό επίπεδο.
Οι πρώτες 17 πλατφόρμες και δύο μηχανές αναζήτησης που ορίστηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι οι: Alibaba Ali Express, Amazon Store, Apple AppStore, Booking.com, Facebook, Google Play, Google Maps, Google Shopping, Instagram, LinkedIn, Pinterest, Snapchat, TikTok, Twitter, Wikipedia, YouTube, Zalando, Bing, Google Search.
Με ποιο τρόπο προστατεύονται οι ανήλικοι στο διαδίκτυο
Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες προβλέπει ότι οι επιγραµµικές πλατφόρμες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ανηλίκους πρέπει να φροντίζουν ώστε οι υπηρεσίες τους να προσφέρουν υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας.
Οι χρήστες, και ιδίως τα παιδιά και οι νέοι, θα πρέπει να προστατεύονται από διαδικτυακούς κινδύνους όπως είναι η παρενόχληση, ο εκφοβισμός, οι ψευδείς πληροφορίες, το παράνομο περιεχόμενο ή άτομα που ψεύδονται σχετικά µε την ταυτότητά τους.
Κατά την εξέταση των κινδύνων που εγκυμονεί η υπηρεσία τους για τους νεαρούς χρήστες, οι πολύ μεγάλες επιγραµµικές πλατφόρμες και επιγραµµικές μηχανές αναζήτησης πρέπει να εκτιμούν: εάν οι ανήλικοι κατανοούν εύκολα πώς λειτουργεί η υπηρεσία εάν υπάρχει κίνδυνος οι ανήλικοι να βρουν περιεχόμενο που θα μπορούσε να βλάψει την υγεία, τη σωματική, πνευματική και ηθική τους ανάπτυξη (περιεχόμενο ακατάλληλο για την ηλικία) πώς τα χαρακτηριστικά σχεδιασμού θα μπορούσαν να προκαλέσουν εθισμό.
Οι πλατφόρμες πρέπει να εντοπίζουν και να αξιολογούν τους δυνητικούς διαδικτυακούς κινδύνους για τα παιδιά και τους νέους που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους
Κάθε χρόνο οι μεγάλες επιγραµµικές πλατφόρμες και επιγραµµικές μηχανές αναζήτησης πρέπει να εντοπίζουν και να αξιολογούν τους δυνητικούς διαδικτυακούς κινδύνους για τα παιδιά και τους νέους που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους.
Όπως συμβαίνει και µε τις ταινίες στον κινηματογράφο, όπου υπάρχει ηλικιακή διαβάθμιση, έτσι και ορισμένα επιγραµµικά περιεχόμενα και υπηρεσίες δεν είναι κατάλληλα για τις νεότερες ηλικίες. Γι’ αυτό οι πλατφόρμες πρέπει επίσης να παίρνουν μέτρα για τον περιορισμό αυτών των κινδύνων, όπως (κατά περίπτωση, ανάλογα µε τις πλατφόρμες) τα παρακάτω:
Γονικοί έλεγχοι: Ρυθμίσεις που βοηθούν τους γονείς και τους φροντιστές, για παράδειγμα, να παρακολουθούν ή να περιορίζουν την πρόσβαση των παιδιών στο διαδίκτυο, ώστε να προστατεύονται αυτά από διαδικτυακούς κινδύνους και ακατάλληλο περιεχόμενο.
Επαλήθευση ηλικίας: Σύστημα για τον έλεγχο της ηλικίας των χρηστών πριν από την πρόσβασή τους στην υπηρεσία, για παράδειγμα µε βάση φυσικά χαρακτηριστικά ή άλλες μορφές ταυτοποίησης.
Εργαλεία που βοηθούν τους νέους να επισημάνουν τυχόν κακομεταχείριση ή να λάβουν στήριξη.
Πληροφόρηση και συστήματα υποβολής καταγγελιών και αναφοράς φιλικά προς τα παιδιά
Πρόθεση των συντακτών της DSA είναι να διευκολύνουν τους χρήστες και τους ανήλικους χρήστες, να υποβάλουν αναφορά και να καταγγείλουν τυχόν παράνομο ή άλλο περιεχόμενο που δεν θα πρέπει να είναι επιγραµµικό, όταν διαπιστώνουν την ύπαρξή του.
Οι πλατφόρμες θα πρέπει επίσης να ενεργούν γρήγορα όταν «αξιόπιστες πηγές επισήμανσης παράνομου περιεχομένου» αναφέρουν περιεχόμενο που θεωρούν παράνομο ή που αντιβαίνει στους όρους και στις προϋποθέσεις τους.
Επιπλέον, οι επιγραµµικές πλατφόρμες που χρησιμοποιούνται από παιδιά θα πρέπει να προστατεύουν την ιδιωτική ζωή και την ασφάλεια των χρηστών τους. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, για παράδειγμα, µε ειδικές, προεπιλεγμένες ρυθμίσεις προστασίας της ιδιωτικής ζωής και ασφάλειας.
Οι όροι και οι προϋποθέσεις πρέπει να συντάσσονται και να ενημερώνονται µε τρόπο εύκολα κατανοητό από όλους, και από τους ανηλίκους. Οι επιγραµµικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούν οι ανήλικοι πρέπει να δίνουν σαφέστερες εξηγήσεις έτσι ώστε οι νεαροί χρήστες να µμπορούν να κατανοήσουν σε τι συναινούν.
Απαγορεύεται οι διαφημίσεις που απευθύνονται σε παιδιά και νέους να βασίζονται σε κατάρτιση προφίλ
Οι εταιρείες μπορούν να συλλέγουν πληροφορίες σχετικά µε τις προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντά µας από τους ιστότοπους που επισκεπτόμαστε, από τα κλικ που κάνουμε στο εικονίδιο «µου αρέσει», τους συνδέσμους που ακολουθούμε, καθώς και τις προσωπικές πληροφορίες που παρέχουμε, όπως είναι η ηλικία µας ή ο τόπος όπου ζούμε.
Οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν αλγόριθμους και τεχνητή νοημοσύνη για να επεξεργαστούν αυτά τα δεδομένα κατάρτισης προφίλ, ώστε να αποφασίσουν ποιες διαφημίσεις θα δείξουν στον καθένα, για να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο. Ορισμένες επιγραµµικές πλατφόρμες κερδίζουν χρήματα κάθε φορά που αγοράζουμε προϊόντα που προβάλλουν αυτές οι διαφημίσεις.
Σύμφωνα µε την Πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες εάν οι πλατφόρμες είναι βέβαιες ότι ένας χρήστης είναι ανήλικος, δεν μπορούν να του δείξουν διαφημίσεις που βασίζονται σε κατάρτιση προφίλ.
Απαιτείται από τις πολύ μεγάλες επιγραµµικές πλατφόρμες να δημοσιοποιούν τις πληροφορίες σχετικά µε τις διαφημίσεις τους, ώστε όλοι, συµπεριλαµβανοµένων των ερευνητών, να μπορούν να αναλύουν πιθανούς κινδύνους. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, λεπτομέρειες σχετικά µε το περιεχόμενο της διαφήμισης και το ποιος έχει πληρώσει γι’ αυτό, ιδίως όταν στοχεύει σε ανηλίκους.
Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες απαγορεύει επίσης τα «παραπλανητικά µοτίβα», τον σχεδιασμό µε τον οποίο οι επιγραµµικές διεπαφές προσπαθούν να µας πείσουν και να µας ωθήσουν να κάνουμε πράγματα που μπορεί να µη θέλουμε να κάνουμε, όπως αγορές, επηρεάζοντας τις αποφάσεις µας ή περιπλέκοντας την ακύρωση συνδρομητικών υπηρεσιών.
