Την εικόνα του πόσο ευάλωτες είναι οι σύγχρονες κοινωνίες σε περίπτωση κατάρρευσης ζωτικής σημασίας ψηφιακών υποδομών, αποτυπώνει η έκθεση με τίτλο «When digital systems fail: The hidden risks of our digital world» της ITU, της UNDRR και του Sciences Po. Η νέα αυτή έκθεση εξετάζει σενάρια κινδύνου στη Γη, στη θάλασσα και στο διάστημα, κάνοντας λόγο για την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε μια πιθανή μεγάλης κλίμακας ψηφιακή αστοχία.
Το κείμενο εστιάζει σε κινδύνους που δεν συνδέονται απαραίτητα με κυβερνοεπιθέσεις, αλλά με φυσικά φαινόμενα, τεχνικές αστοχίες και διαταραχές σε υλικές υποδομές. Σοβαρές ηλιακές καταιγίδες, κοπές υποθαλάσσιων καλωδίων, διαταραχές σε δορυφόρους, ακραίες θερμοκρασίες και φυσικές καταστροφές μπορούν, όπως αναφέρει η έκθεση, να επηρεάσουν επικοινωνιακά δίκτυα, συστήματα πλοήγησης, ενεργειακά δίκτυα, data centers και υπηρεσίες που πλέον θεωρούνται δεδομένες. Οι συντάκτες χρησιμοποιούν τον όρο «ψηφιακή πανδημία» για να περιγράψουν ένα σενάριο κλιμακούμενης αποτυχίας κρίσιμων ψηφιακών συστημάτων.
Οι κίνδυνοι της ψηφιακής εξάρτησης
Η έκθεση σημειώνει ότι οι σύγχρονες κοινωνίες λειτουργούν πάνω σε κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, από τον ηλεκτρισμό, τις μεταφορές και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες έως την υγεία, τις επικοινωνίες και τις δημόσιες υπηρεσίες. Η αυξανόμενη διασύνδεση αυτών των συστημάτων δημιουργεί, κατά τους συντάκτες, κινδύνους που παραμένουν συχνά λιγότερο ορατοί μέχρι να φτάσουν σε κρίσιμο σημείο. Ένα τοπικό συμβάν μπορεί να εξελιχθεί σε αλυσιδωτή διαταραχή που περνά από έναν κλάδο σε άλλον και από μία χώρα σε άλλη, ιδίως όταν δεν υπάρχουν επαρκείς εφεδρικές δυνατότητες.
Στα σενάρια που αναλύονται περιλαμβάνεται μια σοβαρή ηλιακή καταιγίδα, η οποία θα μπορούσε να απενεργοποιήσει δορυφόρους, να διαταράξει συστήματα πλοήγησης και να αποσταθεροποιήσει ενεργειακά δίκτυα, με χρόνους αποκατάστασης που ενδέχεται να μετρηθούν σε μήνες. Η έκθεση αναφέρεται επίσης σε ακραίες θερμοκρασίες που θα μπορούσαν να επιβαρύνουν data centers, οδηγώντας σε διακοπές υπηρεσιών κινητής, καθώς και σε αστοχίες σε συστήματα υγείας και χρηματοοικονομικές συναλλαγές. Παράλληλα, σεισμοί ή άλλοι φυσικοί κίνδυνοι μπορούν να κόψουν κρίσιμες συνδέσεις στο internet, επιβραδύνοντας επιχειρηματικές λειτουργίες και αφήνοντας ολόκληρες χώρες εκτός σύνδεσης για εβδομάδες.
Η απώλεια αναλογικών εφεδρειών
Ένα από τα βασικά σημεία της έκθεσης αφορά την υποχώρηση των αναλογικών δεξιοτήτων και των μη ψηφιακών εναλλακτικών. Οι συντάκτες επισημαίνουν ότι, καθώς οι οργανισμοί και οι κοινωνίες στηρίζονται ολοένα περισσότερο σε ψηφιακά συστήματα, οι χειροκίνητες διαδικασίες και οι εφεδρικές επιλογές είτε δεν υπάρχουν πλέον είτε δεν δοκιμάζονται επαρκώς. Όταν μεγάλα συστήματα αποτυγχάνουν, οι μη ψηφιακές εναλλακτικές δεν μπορούν πάντα να τα αντικαταστήσουν, στοιχείο που καθιστά την ικανότητα λειτουργίας χωρίς ψηφιακά συστήματα κρίσιμο μέρος της ετοιμότητας.
Στην εκτελεστική σύνοψη αναφέρεται ότι έως 89% των ψηφιακών διαταραχών που σχετίζονται με φυσικούς κινδύνους προκαλείται από δευτερογενείς επιπτώσεις και όχι από την αρχική ζημιά. Το ίδιο κείμενο σημειώνει ότι ο αριθμός των ανθρώπων που τελικά επηρεάζονται μπορεί να είναι έως και δέκα φορές υψηλότερος από εκείνον όσων εκτέθηκαν αρχικά στο συμβάν. Η σοβαρότητα αυτών των κινδύνων δεν είναι ίδια παντού, καθώς χώρες με περιορισμένη εφεδρεία υποδομών, όπως μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη και λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο έντονες ευπάθειες.
Έξι προτεραιότητες για ετοιμότητα
Η έκθεση καλεί κυβερνήσεις, ιδιωτικό τομέα και κοινωνία των πολιτών να δράσουν πριν οι κίνδυνοι εξελιχθούν σε ευρύτερη κρίση. Οι συντάκτες προτείνουν έξι προτεραιότητες: εμβάθυνση της γνώσης για τις ευπάθειες και τις αλληλεξαρτήσεις, εκσυγχρονισμό της διαχείρισης κινδύνου, ενίσχυση των προτύπων και του σχεδιασμού, καλύτερο συντονισμό για κρίσιμους κινδύνους, οικοδόμηση κοινωνικής ανθεκτικότητας και ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη να αντιμετωπίζονται οι μη σκόπιμες ψηφιακές διαταραχές ως βασικός κίνδυνος.
Η Γενική Γραμματέας της ITU, Doreen Bogdan-Martin, ανέφερε ότι η ανθεκτικότητα πρέπει να ενσωματωθεί στον πυρήνα των τεχνολογιών από τις οποίες εξαρτώνται οι κοινωνίες. Ο Kamal Kishore, Ειδικός Αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τη Μείωση Κινδύνου Καταστροφών και επικεφαλής της UNDRR, σημείωσε ότι οι διαταραχές που προκαλούνται από καταστροφές μπορούν να εξαπλωθούν σε συστήματα και σύνορα, οδηγώντας σε ευρείες αποτυχίες. Από την πλευρά της, η Arancha González, Κοσμήτορας της Paris School of International Affairs του Sciences Po, υπογράμμισε την ανάγκη για τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής και συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πεδίων.
Το πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας
Τα συμπεράσματα της έκθεσης προέκυψαν από συνεργατική διαδικασία στην οποία συμμετείχαν ειδικοί από 12 χώρες, εκπροσωπώντας εθνικές αρχές, ιδιωτικό τομέα, ακαδημαϊκά ιδρύματα και διεθνείς οργανισμούς. Η ITU, ως οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για τις ψηφιακές τεχνολογίες, συνδέει το ζήτημα με τον διεθνή συντονισμό σε πεδία όπως το ραδιοφάσμα, οι δορυφορικές τροχιές, τα τεχνολογικά πρότυπα και η καθολική συνδεσιμότητα. Η UNDRR εντάσσει τη συζήτηση στο πλαίσιο της πρόληψης κινδύνων πριν εξελιχθούν σε καταστροφές.
Η έκθεση δεν παρουσιάζει τη «ψηφιακή πανδημία» ως βέβαιο γεγονός, αλλά ως πιθανό σενάριο για το οποίο τα υφιστάμενα πλαίσια διαχείρισης δεν είναι ακόμη επαρκώς σχεδιασμένα. Το βασικό της μήνυμα είναι ότι οι ψηφιακές υποδομές πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανθεκτικές υποδομές, με κοινή κατανόηση των κινδύνων, δοκιμασμένες εφεδρείες, διεθνή πρότυπα και μηχανισμούς συντονισμού. Σε ένα περιβάλλον όπου οι διαταραχές μπορούν να παραμείνουν αόρατες μέχρι τη στιγμή της αστοχίας, η προετοιμασία μετατρέπεται, κατά τους συντάκτες, σε ζήτημα λειτουργικής συνέχειας για κράτη, οργανισμούς και βασικές υπηρεσίες.
